Konopie siewne

Konopie (Cannabis L.) jest rodzajem z rodziny konopiowatych, do którego należą trzy gatunki: konopie siewne, indyjskie i C. ruderalis Janish. Niektórzy systematycy uważają konopie indyjskie za odmianę konopi siewnych , a C. ruderalis za ich podgatunek . W ZSRR uprawia się tylko konopie siewne.
Konopie siewne uprawiane są prawie w całej Azji. Jest to roślina roczna, wysokości 1—4 m, o korzeniu palowym, dwupienna. Wyhodowano jednak formy i odmiany jednopienne. Osobniki męskie nazywane są płaskoniami, osobniki żeńskie — głowaczami. Łodyga jest pusta, z wiekiem drewniejąca. Liście dłoniaste, 3—7-sieczne, większe na roślinach żeńskich, w środkowej części łodygi naprzeciwległe, na wierzchołku — skrętoległe. Zapylanie krzyżowe, przez wiatr. Kwiaty męskie, zebra¬ne w nieduże, luźne wierzchotki, mają 5-działkowy, żółty okwiat i 5 pręcików. Kwiaty żeńskie, bez okwiatu, z 1 słupkiem o jedno- komorowej zalążni, osadzone są w pachwinach dużych, liściastych przysadek i zebrane w kłosowate kwiatostany gęsto ulistnione. Owocem jest kulisty orzeszek z kruchą owocnią, szarej lub brązowej barwy, czasem z nieregularnym, ciemniejszym rysunkiem. Masa 1000 owoców 12—22 g.
Pierwsze wzmianki o użytkowaniu konopi spotyka się w chiń¬skim rękopisie pochodzącym z XXVIII w. przed naszą erą. Praw-dopodobnie konopie były najstarszą rośliną włóknistą Japończy¬ków, Mongołów i Tatarów. Staroindyjska literatura wymienia ko¬nopie jako leczniczą roślinę narkotyczną.
Do Europy i Azji Mniejszej przywieźli konopie Scytowie mi¬grujący około XV w. przed naszą erą z Azji Środkowej. W Galii (dzisiejsza Francja) uprawiali Grecy konopie na wyposażenie dla statków już za czasów Hierona Syrakuzańskiego w III w. przed naszą erą. Z Galii konopie dostały się do Italii (Lombardii). Ze starorzymskich pisarzy Pliniusz wspomina o uprawianiu konopi przez Sabinów (plemię żyjące na zboczach Apeninów).
Na terenie Rosji w basenie Morza Azowskiego i nad Donem Scytowie uprawiali konopie już w II tysiącleciu przed naszą erą, później — nad Dnieprem i jego dopływami. Drugim ośrodkiem uprawy konopi było środkowe Powołże.
Z Rosji południowej konopie dostały się przez Litwę i Polskę do Niemiec i dalej — do Holandii oraz Anglii.
W wiekach średnich zawieziono konopie do Afryki Północnej, gdzie początkowo uprawiano je wyłącznie jako roślinę narkotycz¬ną. Szczyty kwitnących żeńskich pędów są lepkie, ponieważ po¬kryte są gruczołkami wydzielającymi żywicę, zawierającą związki czynne zwane kannabinolami. Żywicę tę zbiera się palcami (ma ona domieszkę pokruszonych liści i kwiatów); nazywana jest ona haszyszem. Słowo „haszysz” pochodzi od nazwy plemienia arab-skiego zażywającego ten narkotyk przed bitwą z krzyżowcami. W Meksyku, a obecnie na całym świecie, używa się nazwy mari¬huana na określenie zielonkawego proszku z liści i kwiotostanów konopi, zawierającego narkotycznie działającą żywicę.
Do Ameryki Północnej przywieźli konopie w połowie XVI w. emigranci szkoccy. W tym samym mniej więcej czasie Hiszpanie
zaczynają uprawiać konopie w Chile. W Rosji nakaz uprawy ko-nopi wydali Piotr I i Katarzyna II.
Znaczenie gospodarcze i lecznicze. Z nieroszonych łodyg osob-ników męskich konopi uzyskuje się miękkie, trwałe, zbliżone do lnianego włókno, z którego wyrabia się tkaniny. Włókno z osob¬ników żeńskich jest grube i trwałe, nie gnije w wodzie; sporządza się z niego liny morskie i górskie, powrozy, sznury, dratwę, tka¬niny techniczne, sprzęt rybacki i olinowanie statków, płótno ża¬glowe, grube dywany, namioty, brezent, pędzle, rękawy strażackie, uprząż i materiały opakunkowe. Wydajność włókna z suchych łodyg roślin męskich wynosi 20—30%, roślin żeńskich 12—20%. Z paździerzy konopnych produkuje się płyty budowlane i papier; służą one także na opał. Krótkie włókno konopi (pakuły) po oczy¬szczeniu z paździerzy służy do wypychania materacy i tapczanów. Pakuły z paździerzami używane są do uszczelniania budynków.
Owoce zawierają 20% skrobi i 15% białek; otrzymuje się z nich 18—38% półschnącego oleju z liczbą jodową 140—143, używanego do oświetlenia, produkcji mydła, pokostu, kitu, farb i lakierów. Olej rafinowany nadaje się do bezpośredniej konsumpcji i do pro¬dukcji konserw. Z nasion otrzymuje się fitynę — substancję or¬ganiczną stosowaną w medycynie. Makuch i owoce są cenną pa¬szą treściwą dla zwierząt gospodarskich i drobiu.
Fityna, czyli sól wapniowo-magnezowa kwasu inozytosześcio- fosforowego, otrzymywana z odtłuszczonego makuchu konopnego, pobudza proces krwiotwórczy, nasila wzrost i rozwój tkanki kost¬nej, poprawia czynność układu nerwowego. Fitynę stosuje się w medycynie przy histerii, neurastenii, niemocy płciowej, krzywi¬cy, niedokrwistości i gruźlicy, w postaci proszków i tabletek, czę¬sto w kombinacji z preparatami arsenu i żelaza.
Nasiona konopi są środkiem powlekającym i zmiękczającym. W homeopatii stosuje się pranalewkę ze świeżych wierzchołków pędów z kwiatami.
Zalecane w lecznictwie ludowym maści, okłady, kompresy z od-waru lub nalewek z rozdrobnionych nasion lub okryw owoco¬wych działają zmiękczająco i przeciwbólowo w zapaleniu gruczo¬łów sutkowych, chorobach zapalnych oczu, przewlekłym gośćcu, oparzeniach i ropniach. Odwar lub nalewkę z nasion konopi sto¬suje się do wewnątrz przy kaszlu, puchlinie wodnej, skazie limfa- tycznej, żółtaczce, żylakach odbytu, zapaleniach cewki moczowej, gruźlicy płuc, jako środek mlekopędny, moczopędny i działający słabo nasennie. Maści z oleju konopnego i kredy lub miodu uży¬wa się do leczenia odcisków. Nasiona prażone z solą uważane są za środek przeciw niemocy płciowej. Odwar z całej rośliny po¬dawany jest jako środek uspokajający przy bezsenności i epilepsji.
W medycynie tybetańskiej nasiona konopi stanowią składnik leków żołądkowych. Dowiedziono bardzo silnej aktywności prze- ciwbakteryjnej wodno-alkoholowej nalewki z całej rośliny.
Inne gatunki konopi. Konopie indyjskie są rośliną roczną wysokości 1—1,5 (3) m, o wzniesionej, rozgałęzionej łodydze, zwy¬kle dwupienną, rzadko jednopienną. Uprawia się je w celu po¬zyskiwania narkotyków w Indiach, Iranie, Turcji, Syrii i Afryce Północnej.
Nie uprawiany gatunek C. ruderalis różni się od konopi siewnych mniejszymi rozmiarami, marmurkowatą powierzchnią orze¬szka i występowaniem podkówki — przegubu — zapewniającej samozapylenie. Oba gatunki mogą być wykorzystane do celów leczniczych tak samo jak konopie siewne.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *